PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn door de mens gemaakte stoffen met bijzondere eigenschappen: ze zijn water-, vet- en vuilafstotend, en zeer stabiel. Deze “forever chemicals” worden sinds de jaren vijftig wereldwijd gebruikt, onder meer in anti-aanbakpannen, voedselverpakkingen, gewasbeschermingsmiddelen, blusschuim, textiel, smeermiddelen en cosmetica.
Dossier
PFAS
Begin hier
PFAS en gezondheid
PFAS kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Blootstelling kan leiden tot subtiele, langetermijneffecten die vaak pas na jaren merkbaar zijn. Maar nog lang niet alle risico's zijn bekend.
PFAS in voeding
PFAS kunnen in voeding terechtkomen via vervuilde bodem, water of productiemiddelen. Groenten, vis, vlees en eieren kunnen kleine hoeveelheden bevatten. De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) heeft zeer lage limieten vastgesteld voor vier veelvoorkomende PFAS vanwege mogelijke gezondheidseffecten, vooral op het immuunsysteem. Omdat PFAS zich ophopen in het lichaam, is langdurige lage blootstelling ook relevant. Regelmatig worden voedingsproducten onderzocht op PFAS, maar meten is complex.
PFAS in eieren
Eieren van hobbykippen nabij vervuilde locaties bevatten soms hogere PFAS-gehalten dan de norm. De stoffen komen via voer, bodem of water in het kippenlichaam terecht. Consumptie van zulke eieren kan bijdragen aan de totale PFAS-inname. Het RIVM adviseert om eieren uit sterk vervuilde gebieden niet te eten.
PFAS in water
PFAS worden in heel Nederland aangetroffen in oppervlaktewater, grondwater en soms zelfs in drinkwater. Ze komen daar terecht via industriële lozingen, uitloging uit producten en verspreiding via rivieren. Omdat PFAS nauwelijks afbreken, kunnen ze zich ophopen in waterbronnen die cruciaal zijn voor drinkwaterbereiding.
PFAS in het milieu
PFAS verspreiden zich snel en komen terecht in bodem, lucht, water, planten en dieren. Door bioaccumulatie (het ophopen in mens, plant en dier) vormen ze risico’s voor dieren in de top van de voedselketen, zoals roofvogels en zeezoogdieren. Sommige PFAS zijn aangemerkt als zeer zorgwekkende stoffen (ZZS). Beleid richt zich op bronaanpak en het beperken van emissies.
PFAS-pesticiden
In verschillende gewasbeschermingsmiddelen bevinden zich PFAS-verbindingen. Door hun unieke eigenschappen, zoals waterafstotendheid, maken ze deze middelen effectiever en beter hechtend aan het gewas. Ook in Nederland maken boeren en telers gebruik van dergelijke producten.
PFAS opruimen
Verwijderen van PFAS is lastig vanwege hun chemische stabiliteit. Thermische vernietiging vraagt extreem hoge temperaturen (>1200°C). Andere technieken, zoals adsorptie op actieve kool of membraanfiltratie, worden toegepast maar zijn kostbaar. Onderzoek richt zich op innovatieve methoden om PFAS te breken of veilig op te slaan.